Małopolska ceramika XX wieku to nie tylko garncarskie wyroby użytkowe – to przede wszystkim fascynujący przykład połączenia rzemiosła artystycznego z nowoczesnymi realizacjami architektonicznymi, którego centrum przez wiele lat była mała wieś w województwie małopolskim.

fot. Janusz Krzyżek, Łysa Góra gmina Dębno. Zakład Kamionka I, Wikipedia

Jednym z kluczowych punktów tego dziedzictwa jest Spółdzielnia Pracy Przemysłu Ludowego i Artystycznego „Kamionka” założona w 1947 roku w Łysa Góra. Inicjatorem jej powstania był działacz społeczny Franciszek Mleczko, który wykorzystał lokalne złoża gliny oraz sprowadził fachowców i maszyny, by stworzyć nowy ośrodek ceramiczny w regionie. Początkowo produkowano tu proste naczynia i doniczki, jednak już na początku lat 50. XX w. spółdzielnia przeszła pod zarząd Centrali Przemysłu Ludowego i Artystycznego (Cepelia), co otworzyło jej drogę do rozwoju artystycznego i realizacji ambitnych projektów.

Kino „Biała” Grybów, Wikipedia

Pod kierunkiem takich twórców jak Bolesław Książek, ceramik i artystyczny lider spółdzielni, „Kamionka” zaczęła eksperymentować z technikami szkliwienia, formowaniem i dekoracją ceramiki, łącząc tradycyjne motywy ludowe z nowoczesnym wzornictwem. W efekcie powstawały nie tylko dekoracyjne wazony, talerze czy zestawy naczyń, ale także wielkoformatowe okładziny i mozaiki ceramiczne, które zdobiły wnętrza i elewacje budynków użyteczności publicznej.

Wyroby pozyskiwały rozgłos – zarówno w kraju, jak i za granicą – a ich obecność w przestrzeniach publicznych świadczy o ważnej roli, jaką ceramika odegrała w architekturze powojennej Polski. Łysogórskie płytki i mozaiki można dziś znaleźć w wielu miejscach Małopolski i poza nią, a Tarnowski Szlak Ceramiczny pozwala śledzić te realizacje w lokalnym krajobrazie.

fot. Janusz Krzyźek, Środowiskowy Dom Samopomocy w Łysej Górze, w dawnym technikum ceramicznym, Wikipedia

Choć spółdzielnia zakończyła działalność w 1992 roku i jej zakłady nie działają już tak jak dawniej, dziedzictwo ceramiki z Łysej Góry pozostaje cenione przez kolekcjonerów, badaczy i miłośników sztuki ceramicznej. Wystawy, publikacje i dokumentalne projekty przypominają o wyjątkowej roli, jaką „Kamionka” odegrała w historii małopolskiej ceramiki – jako miejsce, gdzie tradycja ludowa spotkała się z artystyczną innowacją.

źródła:

zdjęcie wyróżnione: fot. Bożena Kostuch, Lamperie z płytek łysogórskich w dawnym Technikum Ceramicznym w Łysej Górze, Vouge.pl

https://pl.wikipedia.org/wiki/Sp%C3%B3%C5%82dzielnia_Pracy_Przemys%C5%82u_Ludowego_i_Artystycznego_%E2%80%9EKamionka%E2%80%9D 

https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/en/jednostka/-/jednostka/26343703 

https://www.vogue.pl/a/co-powstawalo-w-spoldzielni-ceramiki-kamionka-na-lysej-gorze?utm_source=chatgpt.com